Z oburzeniem przyjmujemy informację o planowanym przez władze Zamościa przywróceniu tablicy upamiętniającej komunistyczną działaczkę Różę Luksemburg. Działania te pozostają w sprzeczności z obowiązującym w Polsce porządkiem prawnym – zakazem propagowania komunizmu oraz innych ustrojów totalitarnych w przestrzeni publicznej.

Historia tablicy

Tablica upamiętniająca Różę Luksemburg znajdowała się do 12 marca 2018 r. na jednej z kamienic Starego Miasta w Zamościu. Zgodnie z ustawą z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego (Dz.U. 2016, poz. 744) – która stanowi, że nazwy i upamiętnienia nie mogą propagować ideologii totalitarnej – została usunięta z przestrzeni publicznej.

Planowane przywrócenie tablicy

W 2025 r. Instytut Pamięci Narodowej powziął informację, że władze Zamościa zamierzają przywrócić tablicę, określając Luksemburg jako „obrończynię sprawy polskiej” i deklarując, że „celem władz miasta nie jest jakiekolwiek gloryfikowanie, a jedynie upamiętnienie faktu narodzin Róży Luksemburg w Zamościu”.

Na tę informację IPN Oddział w Lublinie zareagował niezwłocznie, wystosowując 5 sierpnia 2025 r. do władz Zamościa pismo wyrażające „głębokie zaniepokojenie w związku z informacjami dotyczącymi planowanego upamiętnienia postaci Róży Luksemburg w przestrzeni publicznej miasta Zamość”.

Kim była Róża Luksemburg?

Róża Luksemburg była przeciwniczką dążeń niepodległościowych Polaków – wbrew przeważającej opinii nawet środowiska polskiej lewicy, której przedstawicielami byli m.in. dwaj Ojcowie Niepodległości: Józef Piłsudski i Ignacy Daszyński. W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku potępiła nurt niepodległościowy, uznając jego przedstawicieli za zdrajców idei socjalistycznych. Niepodległość była dla niej drobnomieszczańską utopią, a celem dążeń politycznych – umacnianie walki klasowej proletariatu.

Swoistym potwierdzeniem jej poglądów było jednoznaczne poparcie dla przewrotu bolszewickiego w listopadzie 1917 r. W 1918 r. napisała:

Obce polskiej tradycji walki o niepodległość deklaracje ideologiczne Róży Luksemburg zostały potępione przez czołowych przedstawicieli polskiej lewicy niepodległościowej.

Podstawa prawna

Art. 256 § 1 Kodeksu karnego stanowi:

§ 1a uzupełnia: tej samej karze podlega, kto publicznie propaguje ideologię nazistowską, komunistyczną, faszystowską lub ideologię nawołującą do użycia przemocy w celu wpływania na życie polityczne lub społeczne.

Stanowisko IPN

W związku z powyższym Instytut Pamięci Narodowej wyraża stanowczy sprzeciw wobec jakichkolwiek działań zmierzających do rehabilitacji działaczy komunistycznych i oczekuje od władz Zamościa natychmiastowego odstąpienia od pomysłu upamiętnienia Róży Luksemburg poprzez odsłonięcie poświęconej jej tablicy pamiątkowej.