17 września 1939 – cios w plecy i pamięć o ofiarach

Na mocy haniebnego paktu Ribbentrop–Mołotow, zawartego między hitlerowskimi Niemcami a Związkiem Sowieckim, Polska znalazła się w potrzasku dwóch totalitaryzmów. 17 września 1939 roku Armia Czerwona dokonała zbrojnej napaści na wschodnie tereny II Rzeczypospolitej, łamiąc wszelkie umowy międzynarodowe i występując w roli bezwzględnego agresora.

W ślad za czerwonoarmistami ruszyła fala represji – aresztowań, mordów i masowych deportacji. Na Syberię i do Kazachstanu wywieziono około 1 350 000 obywateli polskich. Wśród zesłańców znaleźli się przede wszystkim przedstawiciele polskiej elity: oficerowie Wojska Polskiego, prawnicy, urzędnicy, nauczyciele, ziemianie i przedsiębiorcy – ludzie, którzy stanowili fundament państwa i społeczeństwa.

Kulminacją sowieckiego terroru była zbrodnia katyńska. Strzałem w tył głowy wymordowano ponad 22,5 tysiąca polskich oficerów, policjantów i funkcjonariuszy państwowych w Katyniu, Charkowie, Twerze, Ostaszkowie i innych miejscach kaźni. Była to świadoma próba unicestwienia polskiej elity, bez której odbudowa państwa miała stać się niemożliwa.

Pamięć o tej tragedii przetrwała mimo lat zakłamywania historii przez komunistów. Jednym z najbardziej wymownych symboli tej pamięci jest monumentalny pomnik „Katyń 1940” autorstwa śp. Andrzeja Pityńskiego. Monument stoi w Jersey City, w prestiżowej lokalizacji z widokiem na Manhattan – świadectwo pamięci.